 |
Ortodontik Tedavi: Braketler ve
Daha Fazlası
Ortodontik Tedavi Nedir?
 Ortodonti
diş hekimliğinin özel bir dalı olup, dişlerde ve yüzde
bulunan düzensizliklerin teşhisi, korunması ve tedavisi ile
ilgilenen dalıdır. Maloklüzyon adı verilen düzensiz ya da
“kötü” kapanış ortodontik tedavi ile düzeltilebilir.
Ortodontik tedavide düzeltici aletler kullanılır ve bunlar
da genellikle braketlerdir. Bu aletler düzensiz kapanışları
ve dişleri düzeltmek, biçimsiz boşlukları kapatmak, diş ve
dudakları uygun konumlarına getirmek için kullanılırlar.
Aynı zamanda implant yapılması veya kozmetik diş hekimliği
gibi diş hekimliğinin diğer dallarında da kullanılabilir.
Ortodontik tedavi küçük çocuklarda uygun çene büyümesi ve
daimi dişlerin uygun olarak sürmesini sağlar.
Kapanış Bozuklukları:
Çapraşıklık ve dişlerin arasında boşlukların bulunması gibi
düzensizlikler birçok kişide görülebilir. Birçok yetişkin
kapanış bozukluğuna sahiptir. Kapanış bozuklukları çiğneme
ve konuşmadaki zorluklar gibi fonksiyonel problemlerin
yanında, kozmetik problemlere de neden olur.
Kapanış bozuklukları genetik olabilir. Travma da kapanış
bozukluğuna neden olabilir. Dişler, kırık ya da çarpma
sonucu yerlerinden oynadıklarında kendilerini çevreleyen
kemik ile birleşebilirler. Ankilozis adı verilen bu anormal
kök birleşmesi büyüme çağındaki çocukta meydana gelirse,
dişler çene üzerinde uygun olarak sıralanamaz ve kapanış
bozuklukları oluşur. Baş parmağın emilmesi ve yalancı emzik
kullanımı da kapanış bozukluğuna bir nedendir. Üst çene
dişleri alt çene dişlerinin üzerini örtecek biçimde
büyüyebilirler. Aynı zamanda yutma sırasındaki dilin kuvveti
de bu probleme neden olabilir. Süt dişleri zamanından önce
düştüğü takdirde daimi dişler yerlerine düzgün biçimde
sıralanamaz. Çünkü normal şartlar altında süt dişleri, daimi
dişler için yer tutucu görevi görürler. Böylece daimi dişler
ağız içine doğru şekilde gelemezler ve çapraşık olarak
dizilirler. Bazı vakalarda, ağız içinde yarı sürmüş olarak
bulunabilirler. Erken kaybedilmiş olan süt dişinin yanındaki
dişler boşluğa doğru eğilirler ya da hareket ederler ve
daimi dişler de bu nedenle sürmeleri gereken o boşluğa doğru
hareket edemezler.
Ortodontik Tedavi Neden Gereklidir?
 Ortodontik
tedavi yapılıp yapılmaması kişiye bağlıdır. Birçok kişi diş
sıralarındaki düzensizlikler, çapraşıklıklar ve örtülü
kapanışları ile yaşamaktadır. Ancak birçok kişide ortodontik
tedavi olarak daha konforlu bir hayat sürüp, kendilerine
daha fazla güvenmektedir. Çünkü ortodontik tedavi ile uzun
dönemde diş sağlığı korunur ve görünüm iyileştirilir, bu da
kişinin kendine olan güveninin artmasına yardımcı olur.
Diş fırçalama ve diş ipi kullanımı gibi her gün uygulanan
ağız ve diş bakımı, düzgün sıralanmış dişlerde çok daha
kolay biçimde yapılabilir. çapraşık dişlerle
karşılaştırdığımızda, düzgün sıralanmış dişlerde çürük ve
dişeti hastalığı oluşma riski daha azdır. Kapanış
bozuklukları ortodontik tedavi ile düzeltildiklerinde
yiyecekleri çiğnemek ve sindirmek daha kolay olmaktadır.
Ortodontik tedavi arka dişleri erken aşınma riskinden korur.
Isırdığınızda, dişlere çok büyük miktarda kuvvet gelir. Eğer
dişler tam olarak karşı karşıya gelmiyorsa, arka dişler daha
fazla aşınır.
Ortodontik Tedaviden Kimler
Yararlanabilir?
Çocukların 7 yaşından önce ortodontik açıdan muayene olması
önerilmektedir. 7 yaşından sonra daimi dişler sürmeye başlar
ve problem varsa ortaya çıkarılabilir. Tüm dişler ağızda
görünmeden önce ortodontik tedaviye başlanırsa erken
tedavinin avantajlarından yararlanılabilir. Çocuklar büyüme
dönemindeyken, dişlerin düzgün sıralanabilmesi için gereken
damak genişletilmesi ekspansiyon aletleri kullanılarak
gerçekleştirilebilir. Bu tedavinin erken yaşlarda yapılması
başarılı sonuçlar vermektedir.
Genellikle, büyümekte olan ve 13-19 yaşları arasındaki
ergenlik döneminde ortodontik tedaviden yararlanılır. Bu
periyotta daimi dişlerin çoğu sürer ve tedavi çok daha
etkili olur.
Günümüzde, yetişkinlerde de ortodontik tedavi
uygulanabilmektedir. Ancak yetişkinlerdeki tedaviler çok
daha karmaşıktır ve varolan problem diş hekimliğinin birkaç
dalından faydalanılarak çözümlenebilir. Örneğin, yetişkinler
dişeti hastalıklarına yatkın olduğundan, periodontal
tedaviye (dişeti tedavisi) gereksinim duyulabilir.
Ortodontik tedavinin yetişkinlerde sınırlı olmasının nedeni
büyümenin durmuş olmasıdır. Bu nedenle iskeletsel
problemleri olan kişilerde çene cerrahisine gereksinim
duyulabilir.
Kötü Kapanış Çeşitleri
Uygun olmayan kapanış iyi bir görünmez. Uygun olmayan
kapanışı bulunan birçok kişinin ortodontik tedavi görmek
isteme nedeni budur. Ancak bu kişilerde başka zorluklar da
mevcuttur. Çiğnemede zorluk çekerler ve çürükler çok daha
kolay gelişir. Düzensiz kapanışlar tedavi edilerek kapanış
sabitlenebilir ve tüm ağız sağlığı iyileştirilebilir.
Doğru olmayan kapanış çeşitleri:
• Çapraz Kapanış: Bu tip düzensiz kapanışta, üst
dişler alt dişlerin önemli derecede içine ya da dışına
oturur. Ortodontik tedavi genellikle bu tip kapanış için
gereklidir, çünkü çapraz kapanışı olan kişilerde çiğneme ve
ısırma oldukça zordur.
• Çapraşıklık: Kendileri için yeterli yer
bulunmadığında daimi dişler yanlış bir pozisyonda
konumlanırlar. Bunun nedeni çenenin olması gerektiğinden
daha dar olması ya da dişlerin dental arka göre çok daha
küçük yapıda olmalarıdır.
• Derin Kapanış: Üst ön dişlerin alt ön dişleri
olması gerektiğinden çok fazla örtmesi durumunda derin
kapanış oluşur. Bazı durumlarda üst dişlerin kesici
kenarları alt dişlerin dişetlerine değebilir.
• Ters Kapanış: Alt ön dişlerin üst ön dişlerin
önünde konumlandığı durumlarda ters kapanış oluşmaktadır.
• Açık Kapanış: dişler kapatıldığında alt ve üst
dişlerin birbirine değmemesi durumudur. Bu takdirde çiğneme
etkisiz hale gelir ve arka bölge dişleri daha kolay aşınır.
Çünkü ön dişler çiğneme kuvvetlerini eşit şekilde
paylaşamazlar ve arka dişler çok fazla basınca maruz
kalırlar.
• Dişler Arasındaki Boşluklar: Bazı durumlarda diş
kayıpları mevcuttur ya da dişler olması gerekenden daha
küçük boyuttadır. Çenenin genişliği normal boyutta ise
dişler arasında geniş boşluklar bulunabilir. Bir ya da
birkaç diş kaybı olan kişilerde bu boşluklar düzensiz
şekildedir. Çünkü kalan dişler bu boşluklara doğru
eğilirler.
Tedavi: Braketler ve Retainer
Herkesin değişik bir kapanış tipi olduğundan değişik
çeşitlerde tedaviler mevcuttur. Braketler en yaygın olarak
kullanılanlardır. Uzun süreli ve hafif bir basınç ile
dişlerin hareketini sağlarlar.
Ortodontik tedavinin genellikle iki
aşaması bulunur:
• Aktif aşama: Bu
aşamada dişlerin uygun sıraya dizilmesi ve kapanışın
düzeltilmesi için braket ve diğer apareyler kullanılır.
• Retansiyon Aşaması: Bu
aşamada ise dişlerin yeni pozisyonlarında uzun süre
kalmalarını sağlamak için retainer kullanılır.
Çocuklarda çene büyümesini yönlendirmek için özel apareyler
kullanılır. Ancak bunlar yetişkinlerde çok az
kullanılmaktadır.
Braketlerin Yerleştirilmesi
 Farklı
tiplerde braketler mevcuttur. Metal, seramik ya da
plastikten yapılmış olabilirler. Ancak ortodontik tedavide
genellikle paslanmaz çelik braketler kullanılır. seramik ve
plastikler kozmetik nedenlerle tercih edilirler. Plastik
braketler tedavinin sonunda lekeli ve renklenmiş hale
gelebilirler. Plastik ya da seramikten yapılmış olan bantlar
sürtünmeye neden olur. Sizin için uygun olan seçenekler
ortodontistiniz ile birlikte belirlenecektir.
Braketlerin görevi dişlere uyguladıkları devamlı basınç ile
onların istenen yönde hareketini sağlamaktır. Braket
kullanımı bir ile üç yıl arasında değişmektedir. Tedavi
ilerledikçe dişlerin pozisyonu değişir, braketler de bu yeni
konuma göre ayarlanır. Geçmişte, braketler kalın çelik
bantlardan oluşup dişin tüm yüzeyini sarmaktaydı. Günümüzde,
güçlü yapıştırıcılar sayesinde küçük braketler mevcuttur.
Gerektiğinde arka dişlerde ortodontik bantlar da
kullanılabilir.
İnce braketler dişlere özel yapıştırıcı materyaller ile
yapıştırılır. Sonra ark telleri denen teller braketlerin
üzerine yerleştirilir. Ark telleri çeşitli metallerden
yapılır. Hareket yönü oluşturarak dişleri yönlendirirler.
Diş renginde olan teller, daha az fark edilen ancak daha
pahalı tellerdir. İnce elastik bantlara ligatür adı verilir.
Ark telleri braketlere ligatürler yardımıyla yerleştirilir.
Hastalar her randevuda istedikleri renkleri seçebilirler.
Braketler takıldıktan sonraki ilk günlerde dişlerde ağrı
olabilir. Teller, braketler ve bantlar, dil, yanak ve
dudaklarda rahatsızlığa neden olur. Bu durum bir ya da iki
hafta içinde düzelir. Ancak teller değiştirildiğinde ya da
ayarlandığında daha fazla ağrı hissederseniz ağrı kesici
ilaç kullanabilirsiniz.
Retainer Kullanımı
Retainerın kullanılma amacı ortodontik tedavi sonrası
dişlerin pozisyonlarını koruyabilmeleridir. Kapanış
düzeltildikten sonra, dişler çevresindeki kemik ve dişetleri
de sabitlenmelidir. Bu işlem için de retainer kullanılır.
Retainerın ne kadar süre kullanılacağı değişmektedir.
Çoğunlukla, çocuklar ve gençler 20’li yaşların başlarına
kadar retainerı kullanmaktadır. Ancak retainerın kullanım
süresin eortodontistiniz karak verecektir.
Ortodontik Tedavinin Riskleri ve
Sınırları
Ortodontik tedavinin riskleri oldukça azdır. Az rastlanmakla
birlikte bazı kişilerde metal ya da lateks alerjisi
olabilir. Periodontal hastalığı olan hastalar ve özellikle
tip 1 diabeti olan kişilerde ortodontik tedavi sırasında
komplikasyon gelişmesi mümkündür çünkü destek doku ve dişeti
yıkımı bu kişilerde kolayca gerçekleşebilir. Bu hastalar
için ortodontik tedavi etkilenen dişlerin uzun dönem sağlığı
açısın risk teşkil etmektedir. Ortodontistiniz tedavi
risklerini düşünüp karar verecektir.
Hastanın seçimleri istenen sonuçların alınmasında önemli bir
rol oynar. Özellikle yetişkinler için çene cerrahisi,
periodontoloji ve protez uzmanları ile birlikte çalışarak
yapılan multidisipliner uygulamalar ideal bir tedavi için
gerekli olmaktadır. Hastanın kapsamlı bir tedavi istememesi
tedavi sonuçlarını etkiler. Ancak hastanın durumunu
iyileştirerek oluşturulan sonuçlar da en iyi sonuçlar olmasa
da kabul edilebilir bir tedavi olacaktır. Tedavi seçenekleri
ve beklenen sonuçlar kişiye göre değişmektedir.
Ortodontistiniz tedaviye başlamadan önce bu konuda size tam
olarak bilgi verecektir.
Büyük Azı Dişlerinin Dik Konuma
Getirilmesi
Nedir?
Büyük azı dişlerinin dik konuma getirilmesi ortodontik bir
tedavi biçimidir. Bu işlemde yana yatmış ya da eğilmiş
dişler olması gerektiği orijinal konumuna getirilir.
Büyük azı dişleri ağzın arka bölgesinde bulunur. Geniş ve
düz dişler olup, çiğneme ve gıcırdatma bu dişler sayesinde
yapılır.
Hangi Durumlarda Uygulanır?
Bir büyük azı dişi çekildikten sonra, o dişin yanında
bulunan diş boşluğa doğru hareket etmeye başlar. Büyük
ihtimalle de eğik pozisyona gelir. Arada kalan boşluğa
yiyecek birikir ve sonuç olarak diş çürüğü ya da dişeti
hastalığı oluşur. Aynı zamanda dişin ön yüzeyinde bulunan
kemik zarar görebilir. Çünkü, dişe eğimli haldeyken gelen
çiğneme kuvvetleri bu bölgedeki kemiğe ekstra kuvvet
gelmesine ve yıkımına neden olur. Kemik yıkımı, diş çürüğü
ve dişeti hastalığı gibi problemlerden korunmak ve kalan
dişlerin sağlığını koruyabilmek için eğilmiş olan dişin eski
pozisyonuna getirilmesi gerekir. köprü ya da implant
yapılmadan önce eğilmiş durumdaki dişlerin eski
pozisyonlarına getirilmeleri önerilmektedir.
Hazırlık
Diş sağlığınız değerlendirilerek sizin için en uygun olan
tedavi planı oluşturulur. Ortodontistiniz tarafından
dişlerinizin ölçüleri alınır. Sonra bu ölçülerden elde
edilen alçı modelleriniz üzerinde gerekli ölçümleri yapara,
tedavinizi planlar. Bu plan yapılırken, yüz ve dişlerinizin
fotoğrafları ile tüm dişlerinizi ve başınızın yandan
görünüşünü içeren röntgenler de kullanılır. Böylece
ortodontistiniz, dişlerin hangi durumda sabit bir pozisyonda
ve güzel görünümde olacağını belirler.
Nasıl Uygulanır?
Hastanın gereksinimlerine göre işlem de değişiklik gösterir.
Bazı hastalar braketlere gereksinim duyarken, bazı
durumlarda da retainera benzeyen ve çıkarılabilen apareyler
kullanılabilir.
Tedavi süresi de kullanılan apareye göre değişmektedir.
Genellikle birkaç ay ile bir yıl arasında değişen sürede
tedavi tamamlanır. İki çenede de kullanılan braketler ile
birden fazla diş dik pozisyona getirilecek ise tedavi iki
yıl ya da daha fazla sürebilir. Apareyler yerleştirildikten
sonra ayarlamalar için ayda bir kez ortodontistinizle
görüşmelisiniz.
Eksik olan dişin yerine getirilecek yapı için apareylerin
çıkarılması beklenir. Ancak eksik diş yerine implant
yerleştirilecek ise apareyler çıkarılması tercih
edilmeyebilir.
Tedavi Sonrası Bakım
Braket ya da apareyler yerleştirildikten birkaç gün sonra
rahatsızlık hissedilebilir. Ayarlamalar sırasında da bu
rahatsızlık hissedilebilir. Sabit braketler ve bantlar
kullanıldığı takdirde dil, dudak ve yanaklar irrite
olabilir. Bu rahatsızlık hissi genellikle azdır ve ağrı
kesici ilaçlar ile kontrol altına alınabilir. Başlangıçta
ağzın bazı bölümlerinde irritasyonlar olabilir ancak bir
hafta içerisinde kaybolur. Ortodontistinizin vereceği özel
yumuşak bir mumun braketler ve teller üzerine
yerleştirilmesi ile bu irritasyonlar ortadan kalkar.
Riskleri Nelerdir?
Büyük azı dişlerinin pozisyonlarının düzeltilmesi ve
ortodontik işlemlerin riskleri yaygındır. Ağız ve diş bakımı
çok dikkatli biçimde yapılmalıdır. Aksi takdirde diş
yüzeylerin çürüklerin oluşma riski çok yüksektir. Aynı
zamanda dişeti hastalığının başlangıç safhası olan
gingivitis gelişebilir.
Dişler Arasındaki Boşlukların
Ortodontik Tedavi ile Kapatılması
Dişler arasında bulunan boşluklara diastema adı
verilmektedir. Çoğunlukla üst ön iki diş arasında görülür.
Diş gelişimi sırasında diastemaların olması normaldir.
Normal şartlarda daimi köpek dişi (kanin, göz dişi)
sürdükten sonra dişler arasındaki bu boşluklar kapanır.
Ancak bazen bu boşluklar kapanmaz.
Bazı kişilerde diestama, ortodontik tedavi gerektiren
problemlerinden biriyken, bazılarında ise sadece diastema
nedeniyle ortodontik tedavi yapılabilmektedir.
Genellikle diastemaların tedavisi kozmetik nedenlerle
istenmektedir. Dişler arasında boşlukların bulunması kişinin
konuşmasını ve özgüvenini etkileyebilir. Konuşma sırasında
boşluklardan ve dilin bu boşluklar arasına girmesinden ötürü
bazı sesler oluşabilir. Dilin boşluklar arasına girmesi
zamanla boşluklar arasındaki mesafenin açılmasına neden
olabilir.
Çocuğunuzun diastema nedeniyle tedaviye ihtiyacı olduğunu
düşünüyorsanız bir ortodontist ile görüşmelisiniz. Tedaviye
birkaç yıl boyunca başlanmasa da çocukların 7 yaşından önce
ortodontik açıdan muayene olmaları önerilmektedir.
Nedenler
Eğer ön kesici dişlerin yanındaki dişler olan yan (lateral)
kesici dişler gerektiğinden küçük boyutta ise diastema
oluşabilir. Diş hekiminiz bu dişlerin, kuron, veneer ya da
bonding işlemlerinden biriyle büyütülmesine karar verir.
Ön dişler arasında ve üstünde bulunan dişeti dokusu olan
frenum geniş yapıdaysa, diastema oluşabilir. Frenum çok
kalınsa, dişlerin normal gelişimini ve aralarındaki boşluğun
kapanmasını engeller. Bu durumda frenumun uzaklaştırılması
işlemi olan frenektomi yapılır. Frenektomi uygulanmazsa
ortodontik tedavi etkili olmaz.
Daimi dişleri hiç gelişmemiş olan kişiler de mevcuttur. Bu
dişlere konjenital olarak eksik dişler denir. Yan kesici
dişler gelişmediği takdirde, ön dişler hareket eder ve
diastema oluşabilir. Bu boşluklar, implantlar, köprüler ya
da ortodontik tedavi ile giderilebilir. Ortodontik tedavi
ile köpek dişi yan kesici dişin olması gerektiği yere
getirilir. Doğru tedavinin seçilmesinde birçok faktör rol
oynar. Ortodontistiniz ile birlikte bu seçenekleri
değerlendirebilirsiniz.
Tedavi
Diastema tedavisi başlanmadan önce bir ortodontist ile
birlikte değerlendirilmesi gerekir. Ortodontistiniz aynı
zamanda tedavi sürecini de değerlendirir. Tedavi gerektiğini
düşünürse, dişlerin ölçüsü alınarak, çalışma modelleri
hazırlanır. Detaylı bir klinik muayene yapılır ve dişleiniz
ve yüzünüzün fotoğrafları alınır. Aynı zamanda panoramik ve
sefalometrik röntgenler alınarak incelenir.
Yaşınız, diş gelişiminiz ve yüz/iskelet ilişkiniz tedavinin
değerlendirilmesi için önemlidir.
Tedavi Sonrası
Braket ile tedaviden sonra retainer kullanılması
gerekebilir. Düzeltilmiş diş pozisyonları retainer ile
sabitlenir. Ortodontist retainer takma sürecine karar verir.
|
|
